प्रधानमंत्री किसान संपदा योजना आधुनिक तंत्रज्ञान आणि प्रक्रिया उद्योगाला चालना देणारी योजना

प्रधानमंत्री किसान संपदा योजना (PMKSY) ही अन्न प्रक्रिया उद्योग मंत्रालय (MoFPI), भारत सरकार द्वारे चालवली जाणारी व्यापक योजना आहे.

या योजनेचे उद्दिष्ट अन्न प्रक्रिया उद्योगाचे आधुनिकीकरण आणि विस्तार करून अन्न नासाडी कमी करणे, शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढवणे आणि रोजगार संधी निर्माण करणे हे आहे.

1. PMKSY योजनेची प्रमुख उद्दिष्टे

✔ अन्न नासाडी कमी करणे आणि सुधारित प्रक्रिया व साठवण सुविधांचा विकास करणे.

✔ शेतकऱ्यांसाठी उत्तम बाजारपेठ निर्माण करणे.

✔ अन्न प्रक्रिया उद्योगांमध्ये गुंतवणूक वाढवणे.

✔ भारतातील अन्न सुरक्षा आणि दर्जा सुधारणा.

✔ प्रक्रिया केलेल्या अन्न पदार्थांच्या निर्यातीला चालना देणे.

2. PMKSY अंतर्गत विविध योजना

A. मेगा फूड पार्क योजना

🔹 उद्दिष्ट: आधुनिक सुविधांनी युक्त अन्न प्रक्रिया केंद्रांचा विकास करणे.

🔹 अनुदान:

सामान्य क्षेत्रांसाठी 50% (₹50 कोटी पर्यंत).

ईशान्य, डोंगराळ आणि दुर्गम भागांसाठी 75% अनुदान.

🔹 पात्रता:

प्रकल्पासाठी किमान ₹50 कोटी निव्वळ संपत्ती (Net Worth) आवश्यक.

🔹 सुविधा:

कोल्ड स्टोरेज, वेअरहाऊस, प्रक्रिया युनिट्स आणि लॉजिस्टिक सपोर्ट.

B. एकात्मिक कोल्ड चेन आणि मूल्यवर्धन सुविधा

🔹 उद्दिष्ट: फळे, भाजीपाला आणि इतर नाशवंत वस्तूंसाठी कोल्ड स्टोरेज आणि वाहतूक सुविधा निर्माण करणे.

🔹 अनुदान:

सामान्य क्षेत्रांसाठी 35% (₹10 कोटीपर्यंत).

ईशान्य आणि डोंगराळ भागांसाठी 50%.

🔹 अंतर्भूत घटक:

फार्म लेव्हल पॅकहाउस, कोल्ड स्टोरेज, रेफ्रिजरेटेड वाहतूक सुविधा.

🔹 पात्रता:

केंद्र/राज्य सरकार उपक्रम, FPOs, सहकारी संस्था, खाजगी कंपन्या.

C. अन्न प्रक्रिया आणि साठवण क्षमता निर्माण/विस्तार योजना

🔹 उद्दिष्ट: नवीन अन्न प्रक्रिया युनिट्स स्थापन करणे आणि विद्यमान युनिट्सचा विस्तार करणे.

🔹 अनुदान:

सामान्य क्षेत्रांसाठी 35% (₹5 कोटीपर्यंत).

ईशान्य आणि डोंगराळ भागांसाठी 50%.

🔹 पात्रता:

सामान्य क्षेत्रांसाठी किमान ₹3 कोटींची गुंतवणूक आवश्यक.

ईशान्य आणि डोंगराळ भागांसाठी ₹1 कोटी गुंतवणूक आवश्यक.

🔹 प्राधान्य क्षेत्रे:

फळे, भाजीपाला, दुग्धजन्य पदार्थ, मासे, अन्न धान्य, मसाले, मध आणि पशुखाद्य.

D. कृषी प्रक्रिया क्लस्टर योजना

🔹 उद्दिष्ट: शेती आणि अन्न प्रक्रिया उद्योगासाठी क्लस्टर तयार करणे.

🔹 अनुदान:

सामान्य क्षेत्रांसाठी 35% (₹10 कोटीपर्यंत).

ईशान्य आणि डोंगराळ भागांसाठी 50%.

🔹 पात्रता:

FPOs, सहकारी संस्था, खाजगी कंपन्या, केंद्र/राज्य सरकार उपक्रम.

किमान 10 एकर जमीन आणि ₹25 कोटी गुंतवणूक आवश्यक.

E. मागील आणि पुढील दुवे (Backward & Forward Linkages)

🔹 उद्दिष्ट: शेती उत्पादन ते प्रक्रिया युनिट आणि बाजार यामधील पुरवठा साखळी सुधारणा.

🔹 अनुदान:

सामान्य क्षेत्रांसाठी 35% (₹5 कोटीपर्यंत).

ईशान्य आणि डोंगराळ भागांसाठी 50%.

🔹 अंतर्भूत घटक:

पॅकहाऊस, कोल्ड स्टोरेज, वाहतूक सेवा.

F. अन्न सुरक्षा आणि गुणवत्ता हमी पायाभूत सुविधा

🔹 उद्दिष्ट: अन्न सुरक्षा सुधारण्यासाठी चाचणी प्रयोगशाळा आणि मानक प्रणाली विकसित करणे.

🔹 अनुदान:

सामान्य क्षेत्रांसाठी 50%.

ईशान्य आणि डोंगराळ भागांसाठी 70%.

शासकीय संस्थांसाठी 100% अनुदान.

🔹 अंतर्भूत घटक:

अन्न प्रयोगशाळा, HACCP/ISO प्रमाणपत्रे, अन्न गुणवत्ता सुधारणा.

G. मानव संसाधन आणि कौशल्य विकास

🔹 उद्दिष्ट: अन्न प्रक्रिया क्षेत्रातील कुशल मनुष्यबळ निर्माण करणे.

🔹 अनुदान:

शासकीय संस्थांसाठी 100% अनुदान.

खाजगी संस्थांसाठी 50%-70% अनुदान.

🔹 पात्रता:

विद्यापीठे, IITs, शासकीय संस्था, संशोधन प्रयोगशाळा.

🔹 अंतर्भूत घटक:

प्रशिक्षण केंद्रे, अन्न प्रक्रिया अभ्यासक्रम (B.Tech, M.Tech, Ph.D.).

3. गुंतवणूकदार सहाय्य – निवेश बंधू

🔹 उद्दिष्ट: अन्न प्रक्रिया उद्योगात गुंतवणूक आकर्षित करणे आणि सोयीसुविधा पुरवणे.

🔹 सुविधा:

गुंतवणुकीसाठी संधी व धोरणे.

जिल्हास्तरीय कृषी संसाधने आणि बाजार माहिती.

4. PMKSY अंतर्गत अपेक्षित फायदे

✅ अन्न नासाडी कमी होऊन आपूर्ति साखळी अधिक सक्षम होईल.

✅ शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढेल आणि नवीन रोजगाराच्या संधी निर्माण होतील.

✅ अन्न प्रक्रिया उद्योगांमध्ये गुंतवणूक वाढेल.

✅ प्रक्रिया केलेल्या अन्न पदार्थांची निर्यात वाढेल.

✅ भारतातील अन्न गुणवत्ता आणि सुरक्षा सुधारेल.

प्रधानमंत्री किसान संपदा योजना (PMKSY) ही भारताच्या अन्न प्रक्रिया क्षेत्रासाठी परिवर्तनकारी योजना आहे. ही योजना शेती उत्पादनांवर प्रक्रिया करण्यासाठी आवश्यक आर्थिक मदत, आधुनिक पायाभूत सुविधा आणि बाजारपेठेतील संधी उपलब्ध करून देते. या योजनेमुळे शेती क्षेत्रातील नफा वाढवून भारताच्या अन्न प्रक्रिया उद्योगाचा विस्तार होईल.

अधिक माहितीसाठी किंवा या योजनेचा लाभ घेण्यासाठी आमच्या बिजनेस डॉक्टर सोबत बोला